ประวัติความเป็นมา

ประวัติการตรวจเงินแผ่นดินไทย

ปฐมบท

การตรวจเงินแผ่นดินของไทยเริ่มต้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยตรา “พระราชบัญญัติสำหรับกรมพระคลังมหาสมบัติแลว่าด้วยกรมต่าง ๆ ซึ่งจะเบิกเงินส่งเงิน จุลศักราช 1237” เมื่อวันที่ 14 เมษายน พ.ศ. 2418 ถือเป็นต้นกำเนิดการตรวจเงินแผ่นดินไทย มีการตั้ง “ออดิตออฟฟิซ” และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ เป็น Auditor General คนแรก ต่อมาปี พ.ศ. 2433 ตั้งกรมตรวจขึ้นในกระทรวงพระคลังมหาสมบัติ โดยพระยาพิพิธโภไคยสวรรย์เป็นอธิบดีกรมตรวจคนแรก

รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประกาศตั้งกรมตรวจเงินแผ่นดินขึ้นเมื่อวันที่ 18 กันยายน พ.ศ. 2458 แต่งตั้งนายอีมิลิโอ ฟลอริโอ เป็นอธิบดีกรมตรวจเงินแผ่นดินคนแรก

รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว

พ.ศ. 2469 สมทบกรมตรวจเงินแผ่นดินเข้ากับกรมบัญชีกลาง ภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 24 มิถุนายน 2475 โอนกรมตรวจเงินแผ่นดินขึ้นตรงต่อคณะกรรมการราษฎรเพื่อความเป็นอิสระ ปี พ.ศ. 2476 ตราพระราชบัญญัติว่าด้วยคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2476 (กฎหมายตรวจเงินแผ่นดินฉบับแรกหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง) หลวงดำริอิศรานุวรรตเป็นประธานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินคนแรก ปี พ.ศ. 2495 เปลี่ยนชื่อเป็น “สำนักงานคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน” สังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี และเข้าร่วม INTOSAI ในปี พ.ศ. 2499

พระราชบัญญัติการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2522

เปลี่ยนจากรูปแบบคณะกรรมการเป็นมีผู้อำนวยการสำนักงานตรวจเงินแผ่นดินรับผิดชอบ เพิ่มอำนาจตรวจสอบประสิทธิภาพ ประสิทธิผล ความประหยัด (3E) สอดคล้องปฏิญญาลิมา (Lima Declaration 1977) แบ่งการตรวจสอบเป็น Financial / Compliance / Performance Audit เปลี่ยนชื่อเป็น “สำนักงานตรวจเงินแผ่นดิน”

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2542

ตามรัฐธรรมนูญ 2540 มาตรา 312, 333 ให้มีคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดินและผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินที่เป็นอิสระ เปลี่ยนชื่อเป็น “สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน” มีฐานะเทียบเท่ากรม เป็นหน่วยงานอิสระตามรัฐธรรมนูญ

พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการตรวจเงินแผ่นดิน พ.ศ. 2561

ตามรัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 240, 242 และมาตรา 62 ว่าด้วยวินัยการเงินการคลัง กำหนดหมวด 7 (มาตรา 95-103) ว่าด้วยวินัยการเงินการคลังของรัฐและบทลงโทษทางปกครอง

องค์กรการตรวจเงินแผ่นดินในปัจจุบัน ประกอบด้วย

1. คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน — กรรมการ 7 คน แต่งตั้งโดยพระมหากษัตริย์ตามคำแนะนำวุฒิสภา กำหนดนโยบายและหลักเกณฑ์มาตรฐาน กำกับการตรวจเงินแผ่นดิน สั่งลงโทษทางปกครอง
2. ผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน — แต่งตั้งโดยพระมหากษัตริย์ตามคำแนะนำวุฒิสภา จากการเสนอชื่อของคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน เป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดของสำนักงาน อิสระในการปฏิบัติหน้าที่ รับผิดชอบต่อคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน
3. สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน — ส่วนราชการที่เป็นหน่วยงานอิสระตามรัฐธรรมนูญ อยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดิน

ที่มา: audit.go.th (หน้า “ประวัติการตรวจเงินแผ่นดินไทย”)